مبانی نظری وضعیت اخلاق ورزی و توزیع نظام ‌های اخلاقی دینی و دنیوی در میان نخبگان علمی و عوامل موثر بر آن

مبانی نظری وضعیت اخلاق ورزی و توزیع نظام ‌های اخلاقی دینی و دنیوی در میان نخبگان علمی و عوامل موثر بر آن

شاخص اخلاق عملی
نظریه های علمی اخلاق
مبانی نظری نظام اخلاقی نخبگان علمی
مبانی نظری نظام ‌های اخلاقی دینی و دنیوی
عوامل مؤثر بر نظام اخلاقی نخبگان علمی
وضعیت اخلاق ورزی در میان نخبگان علمی
توزیع نظام ‌های اخلاقی دینی در میان نخبگان علمی
نظام ‌های اخلاقی دنیوی در میان نخبگان
مبانی نظری نظام های اخلاقی

رفتن به سایت اصلی

دانلود مبانی نظری پایان نامه کارشناسی ارشد رشته علوم اجتماعی

وضعیت اخلاق ورزی و توزیع نظام ‌های اخلاقی دینی و دنیوی در میان نخبگان علمی و عوامل موثر بر آن

 

 

 

 

 

 

 

چکیده:

هر جهان اجتماعی  سه لایۀ معنایی، نهادی و فردی دارد. با پیوند لایه های معنایی و فردی، طیّ فرایندهای دگرسازی، دیالکتیک بیرونی جهان اجتماعی برقرار می شود. فرد نیز سه لایۀ هویتیِ دانشی ، خواهشی   و توانشی  دارد. با پیوند نظر و عمل افراد، طیّ فرایندهای خودسازی، دیالکتیک درونی جهان اجتماعی برقرار می شود. با دیالکتیک بیرونی و درونی جهان اجتماعی، «نهادها» و «نظام‌های اخلاقی» شکل می گیرند. جهان‌های اجتماعی گوناگون بنا به هویتشان، اتّكای یكسانی بر نظم نهادی و نظم   اخلاقی ندارند. 

 

تاکنون متلائم ترین نظم اخلاقی، در جهان‌های اجتماعی دینی رخ نمود، و کارامدترین نظم نهادی به مدد علم  تجربی در جهان دنیویِ تجدد، سربرآورد. نخبگان علمی جامعۀ ما بیش از همه، از فرایندهای تربیتی علم تجربی، متأثر می شوند که انتظار می رود، آثار اخلاقی آن را بروز دهند. توزیع نظام‌های اخلاقی قدسی و دنیوی در میان نخبگان علمی کشور، نشانگر نقش علم تجربی در بازتولید جهان‌های دینی و دنیوی است. نتایج پژوهش حاضر نشان می دهد؛ نخبگان علمی، بیشتر در میانۀ طیف نظام‌های اخلاقی قدسی ـ دنیوی قرار می گیرند و پایبندی عملی آنها به ارزش‌های اخلاقی پایین ارزیابی می-شود و متغیرهایی چون تعلّق خانوادگی و جهان شناسی دینی همراه آن در اجتماعی شدن  اولیه و تعلق صنفی ـ  تخصصی و جهان شناسی علمی همراه آن در اجتماعی شدن ثانویه، نظام-اخلاقی آنها را توضیح می دهد.

 

 

 

مفاهیم کلیدی:

اخلاق

نظام اخلاقی

جهان اجتماعی

نخبگان علمی

جهان‌های اجتماعی دینی و دنیوی

نظام‌های اخلاقی قدسی و دنیوی

 

 

 

 

 

مقدمه و بیان مساله

    

     متناظر با جهان اجتماعی، انسان نیز سه سطح شناختی(دانشی)، عاطفی(خواهشی) و رفتاری(توانشی) دارد. نظام اخلاقی، مرکز ثقلِ فرد انسانی و حلقه پیوند میان نظر و عمل اوست. شکل گیری نظام اخلاقی فرد، همان فرایند مداوم خودسازی ـ تلاش برای اندوختن دانایی، زیبایی، توانایی و دارایی ـ است. خودسازی، ساماندهی عواطف و خواهش های فرد برای تبعیت رفتار از اندیشه است؛ یعنی فرد آنگونه که می اندیشد زندگی کند و زندگی-اش نیز محملی برای اندیشه ورزی صحیح او شود. بدین ترتیب با پر شدن شکاف میان دانشوری(علّامگی) و کنشگری(عمّالگی)، فرد انسانی، صاحب هویتی متعالی می شود. دانشوری انسان، پاره ای «ارزش‌ها» به او عرضه می کند که با کنش و عمل او محقق می شوند. تحقق ارزش ها متضمن تنش ها و فشارهایی بر انسان است. فرد باید خواهش هایش را به گونه ای تنظیم کند که این ارزش‌ها در اعمالش محقق شوند. متعاقب این پایبندی عملی، اندیشۀ انسان نیز برای دستیابی به ارزش‌های والاتر ارتقا می یابد. 

 

      فرد انسانی با خودسازی، نظام اخلاقی خویشتن را، در درون بنیان می نهد و با مشارکت در فرایندهای دگرسازی به شکل گیری و تداوم نهادهای اجتماعی در بیرون مدد می رساند. بدین ترتیب دیالکتیک درونی و بیرونی یک جهان اجتماعی به صورت مکمل، ظاهر می شوند. این دو به هیچ وجه قابل تقلیل به یکدیگر نیستند اگرچه به علت تأثیرات متقابلشان نوعی همسانی و تلائم، میان آنها برقرار می گردد. هر نظام اخلاقی، نهادهای اجتماعی متناسب با خود را جستجو می کند و هر مجموعۀ نهادی نیز نظام‌های اخلاقی همسوی خود را پروبال می دهد. نهادهای اجتماعی، نظام‌های اخلاقی مغایر با هویت جهان اجتماعی را کنترل می کنند و از رونق آنها جلوگیری به عمل می آورند و نظام‌های اخلاقی نیز نهادهای مغایر را تاب نیاورده و همراهی نمی کنند.

 

     تلائم و همسویی این دو بخش جهان اجتماعی و تداوم آن، مستلزم تلائم میان جهان اجتماعی و جهان عینی است. هر نظام اخلاقی در جهان فردی با انواع خاصی از نهادها در جهان اجتماعی و با جهان شناسی ها یا تصاویر خاصی از جهان عینی، تناسب و تلائم دارند. در این معنا، متناسب با جهان شناسی های دینی و دنیوی و جهان های اجتماعی دینی و دنیوی، می توان از نظام های اخلاقی دینی و دنیوی نیز یاد کرد. 

 

     تا به امروز جهان تجدد، بیشتر از جهان های اجتماعی دیگر، خود را در پهنۀ زمین بسط داده و با عبور از مرزهای محسوس و نامحسوس جهان های اجتماعی دیگر، به آسانی در دسترس همه افراد بشر قرار گرفته است. این جهان اجتماعی بیش از همه، با دو خصیصۀ هویتی «علمی» و «سکولار» شناخته می شود. این جهان، تنها یکی از جهان های اجتماعی در دسترس ما مردم ایران است که گذشتگان ما آن را نزیسته اند و تجربه نکرده اند، ولی ما آن را به ارث می بریم، پیش از ما وجود دارد و ناگزیر به آن وارد می-شویم. 

    جهان اجتماعی دیگری هست که ما به آن دسترسی داریم. جهان پایه ای که ما در آن چشم به جهان می گشاییم و اولین تصورات خود از عالم و آدم را از دالان آن به دست می آوریم. بی شک این جهان پایه، جهانی دینی است که به هیچ وجه، خود را گذشتۀ تاریخی جهان تجدد نمی پندارد که حال و آینده را به آن واگذارد. 

   امروزه این دو جهان با تمام توش و توان خود به عضوگیری مشغولند و ما مردم ایران، دسترسی های متفاوتی به این جهان های اجتماعی داریم. ایران بعد از انقلاب اسلامی، آوردگاهِ تلاقی و تعاطی این دو جهان اجتماعی است.  

 

  اگرچه استعداد اخلاق ورزی همزاد نوع بشر است، ولی در جهان های اجتماعی گوناگون، به درجات و اشكال متفاوتی، فرصت شکوفایی و بروز می یابد. دو جهان اجتماعی دینی و دنیوی بنا هویت خود، اتکای یکسانی بر «نظم اخلاقی» و «نظم نهادی» ندارند. در جهان تجدد، نظم بیرونی برآمده از علوم تجربی با اخلاق همنهاد نشد و عمدتاً رونق یکی به تقلیل دیگری انجامید. انقلاب اسلامی ایران، نوید بخش جهانی است که در آن «اخلاق» و «کارآمدی» برابرنهاد یکدیگر نباشند و نظم بیرونی، کمالخواهی اخلاقی را به حاشیه نبرد. تکلیف مواجهۀ جهان های اجتماعی دینی و دنیوی را توفیق یا شکست آنها در همین پروژه تلفیق «نظم بیرونی ـ نهادی» و «نظم درونی ـ اخلاقی» تعیین خواهد کرد. 

 

    امروزه در ایران پس از انقلاب چنین وانمود می شود که جهان دنیوی تجدد، جهانی خودکفاست و جهان دینی، سپر انداخته و آخرین سنگر آن؛ یعنی اخلاق، نیز به تصرف جهان تجدد درآمده است. از سویی اخلاق دنیوی تجدد، ترویج و تبلیغ می شود و از منظر آن، ظرفیت نهادی جهان اجتماعی دینی مورد تردید قرار می-گیرد، همچنانکه این ظرفیت، از سوی دیگر با منطق نهادی جهان تجدد، انکار می شود. به عبارت دیگر، تحقق جهان اجتماعی دینی ناممکن و حتی در صورت امکان، نامطلوب نشان داده می شود. سخن از اخلاق دنیوی در میان اقشار مختلف جامعه، رواج یافته و توجه بخش هایی از نخبگان و عموم مردم به آن معطوف شده است. این پدیده، برای لایه های گوناگون جهان اجتماعی و اقشار مختلف آن دلالت ها و پیامدهای متفاوتی دارد، ولی از آنجا که متضمن استقلال اخلاق از دین است و تأثیر قابل توجهی بر سرنوشت مواجهۀ دو جهان اجتماعی دینی و دنیوی دارد، وارسی آن، از مناظر مختلف، اهمیت فراوانی دارد.

   اصولاً حاصل شدن فرد و جهان اجتماعی، همان تحقق ارزش‌های دانایی، زیبایی، توانایی و دارایی  است که می توان برای آنها سه سطح حقیقی، ذهنی(آرمانی) و عینی(واقعی) ترسیم کرد.

 

   در جهان اجتماعی دینی، انسان‌ها با شناخت و اعتقاد به ارزش‌های حقیقی، آنها را به سطح آرمانی زندگی خود وارد می کنند و با عمل به آنها، این ارزش‌ها را در سطح واقعی محقق می کنند. ارزش‌ها، ورای سطوح آرمانی و واقعیِ جهان اجتماعی از هویتی حقیقی برخوردارند و همین سطحِ حقیقی، ملاک داوری، نقد و ارزیابی دو سطح دیگر است.

   در جهان اجتماعی دینی، هستی از حقیقتی یکتا و یگانه نشأت می گیرد و به آن باز می گردد. همه موجودات هویت از اویی و به سوی اویی دارند. عشق بحری آسمان بر وی کفی/ چون زلیخا در هوای یوسفی/ دور گردون ها ز موج عشق دان/ گر نبودی عشق بفسردی جهان/ ذرّه ذرّه عاشقان آن کمال/ می شتابند در علو همچون نهال/ سبَّح لِلّه هست اشتابشان/ تنقیۀ تن می کنند از بهر جان! و البته انسان در این سیر كمالی، جایگاه ویژه ای دارد.

 

  در این جهان، عالم و آدم، ظاهر و باطن یا خَلق و اَمری دارند. متناظر با سه جهان ماورایی، طبیعی و اجتماعی، انسان خود به مثابه یک جهان از سه بعد فطری، طبیعی و اجتماعی برخوردار است که اگرچه هرسه ظرفیت رشد و شکوفایی دارند، ولی در بدو تولد، ابعاد طبیعی و اجتماعی او نسبت به فطرتش، تقدم و تعین دارند. خودسازی یا شکل گیری نظام اخلاقی در انسان، همان رشد متلائم این سه، با هدف غایی شکوفایی فطری اوست. این مهم جز با تدبیر و تنظیم ابعاد طبیعی و اجتماعی در خدمت بعد فطری او رخ نمی دهد. 

 

    بدین ترتیب آدمی دو نوع خویشتنِ «تاریخی» و «حقیقی» دارد که لایه های سطحی و عمقیِ هویت او را شکل می دهند. او با تدبیر لایه های سطحی تر در خدمت لایه های عمیق تر به خودیابی(کمال) می-رسد: در زمین دیگران خانه مکن/ کار خود کن کار بیگانه مکن/ کیست بیگانه تن خاکی تو/ کز برای اوست غمناکی تو/ تا تو تن را چرب و شیرین می دهی/ گوهرجان را نیابی فربهی/ گر میان مشک، تن را جا شود/ وقت مردن گند آن پیدا شود/ مشک را بر تن مزن بر جان بمال/ مشک چبود نام پاک ذوالجلال.  

 

به كمك خودسازی، سطوحِ شناختی، عاطفی و رفتاری فرد، یگانه شده و به خودیابی می  انجامد. عمل و نظرِ فرد پیوند می خورند و با هم کمال می یابند. عمل به تکالیفی که نظر پیش می کشد، به فضیلت-هایی می انجامد که خود، کمالِ نظر را در پی دارد. از یک سو، عمل به خوبی ها، آسانتر می شود و از سوی دیگر، نظر، فرصت می-یابد به حقایق برتری دسترسی پیدا کند: حقیقت سرائی است آراسته/ هوا و هوس گرد برخاسته/ نبینی که هرجا که برخاست گرد/ نبیند نظر گرچه بیناست مرد/ تو را تا دهان باشد از حرص باز/ نیاید به گوش دل از غیب راز! 

درجهان اجتماعی دنیوی سطح حقیقی ارزش‌ها از منظرها ناپدید می-شود و آنها صرفاً دو سطح آرمانی و واقعی دارند. انسان‌ها خود، ارزش‌ها را در همین دو سطح آرمانی و واقعی، تولید و بازتولید می کنند و خارج از این دو سطح، هیچگونه هویتی ندارند. 

 

     علّامه طباطبایی در گونه شناسی خود از نظام‌های اخلاقی سه-گانۀ قرآنی، دینی و فلسفی، مدعی می شوند که فیلسوفان اگر بخواهند غایت اخلاق را در همین جهان دنیوی تعریف و تعیین کنند برای تدوین ارزش‌های اخلاقی راهی جز رجوع به خواست و ارادۀ افراد انسانی ندارند؛ به این معنا که امکان داوری عقلانی ارزش‌های اخلاقی از دست می رود و در این صورت معیار داوری فضایل و رذایل اخلاقی، چیزی جز تمایلات نفسانی انسان‌ها در زمان ها و مكان‌های گوناگون نخواهد بود. 

 

     با پدیدار شدن جهان تجدد، پیش بینی می شد این جهان دنیوی با محدود دانستن هستی به جهان مادّی و فروکاهش معرفتِ موثق به دانش تجربی، به بهای چشم پوشی از باطن عالم و آدم، سیطره بر آنها را به دست آوَرد. چنین به نظر می رسید كه محتمل ترین هزینۀ بشر برای این دستاورد، نابودی اخلاق باشد. این عبارت داستایوسكی كه«اگر خدا نباشد همه چیز مجاز می شود!» گویای همین نگاه بود. ولی دستاوردهای ملموس و مطبوع ، آنقدر برجسته بود که این هزینه نه تنها قابل قبول می نمود، بلکه اخلاق، مانع و پدیدۀ زائدی پنداشته می شد که نابودی آن، با کارآمدی و سودمندی  جبران می شد. این جهان به جای اینکه همّ خود را مصروف هدف دست نیافتی و بیهوده ای چون ساختن انسان‌های فضیلتمند کند تلاش می کند با ایجاد نهادهای قدرتمند ـ البته با انسان های مفیدـ به نیازهای بشر، پاسخ درخوری دهد. «وقتی نقشه نبردی بد طرح شده باشد و هدف آن نسبت به قوای موجود بسیار بزرگ و نحوۀ اجرای آن هم ناقص باشد، آن وقت است که باید سربازها بی اندازه شجاع باشند. سربازها باید با فضیلتِ شجاعتِ بی اندازه، چیزی را ممکن سازند که از حماقت اُمرا و فرماندهانشان غیرممکن شده است. داستان اخلاق هم چنین است. نان و شیر،گران است یا نایاب و دسترنجِ کار ناچیز است یا مردم بیکارند. این جاست که فقر باید با اخلاق آمیخته باشد تا فقرا دزدی نکنند.(برشت:33،1377). این جمله در مقدمه روح القوانین، نشان ترجیح نهادِ آزادی بر فردِ سقراط در اندیشه و زمانه مونتسكیو است «افلاطون خدا را شکر می کرد که در زمان سقراط به دنیا آمده است، ولی من خدا را شکر می کنم که مرا در زمانی به وجود آورده و در کشوری زندگی می کنم که آزادی فکر و قلم حکمفرماست و می توانم از این آزادی استفاده کنم»(مونتسکیو:169،1370).

 

     بر این اساس ناظران و عاملان جهان تجدد بر این نگاه بودند که دین و اخلاق در این جهان هم سرشت و هم سرنوشت اند و این دو از عرصۀ عمومی و عقلانی به موطن غیرعقلانی شان؛ یعنی زندگی خصوصی یا ناکجاآباد ملکوت پس رانده می شوند! ولی با فروکش کردن هیجان های آغاز راه، بر همه آشکار شد که هیچ جهان اجتماعی نمی تواند صرفاً به یک نظم بیرونی اکتفا کند. هر جهان اجتماعی می خواهد خود را در نهانخانۀ جان اعضایش جا دهد و ضروری و مشروع جلوه نماید. هر نظم بیرونی و ابزاری برای تداوم خود، ناگزیر به یک نظم درونی و اخلاقی متصل می شود. 

 

     بنابراین بیان شد که جهان تجدد با دین و اخلاق برخورد یکسانی ندارد و هر دو را به یک چوب نمی راند. درست است که تاکنون دین و اخلاق همخانه بوده اند، ولی لازم نیست از این پس چنین باشد. می توان بدون اینکه به باطن مورد ادعای ادیان قائل بود، اخلاق بشری را تدوین و تأمین نمود. از این رو جهان تجدد مدعی اخلاق و نظام‌های اخلاقی دنیوی شد. از این موقعیتِ جهان تجدد، تفاسیر متفاوتی وجود دارد؛ عده ای آن را نشانِ زوالِ این جهان و برخی نشانِ ظرفیت آن در آلترناتیوسازی می پندارند.

 

    دورکیم از اولین کسانی بود که علیه دو تفسیر از اخلاقِ جهان تجدد موضع گرفت. این دو تفسیر عبارت بودند از: «اخلاق علمی» و «اخلاق فایده مندی». نحلۀ اول مدعی بودند که در این جهان، به جای دین، علم، قواعد زندگی انسان‌ها را تأمین خواهد کرد و نحلۀ دوم نیز تنها اخلاق ممکن برای جهان تجدد را همان اخلاق سودمندی می  پنداشتند. دورکیم با تأکید بر ظرفیت اخلاق ورزی جهان تجدد مدعی شد که هیچکدام از این دو نحله، برداشت صحیحی از اخلاق ندارند. او ضمن تصدیق همراهی تاریخی دین و اخلاق، مدعی شد علت این همراهی، همتباری آنهاست. اخلاق و دین هر دو محصول و مخلوق پدیدۀ دیگری به نام جامعه هستند و فارغ از آن هیچگونه هویتی ندارند. اگر تاکنون، جامعه توانسته اخلاق تولید کند، چرا از این پس، از عهدۀ چنین كاری برنیاید؟ تنها تفاوت ممکن این است که جوامع متفاوت اخلاق‌های متفاوت و متناسب خود را تولید می کنند. تاکنون جوامع مکانیکی، اخلاق دینی می آفریدند از این پس جوامع ارگانیکی، اخلاق مدنی یا دنیوی پدید می آورند.  

 

       دورکیم با نقد نظریه اخلاقی كانت، به پنداشتی عاطفی از اخلاق رسید. از نظر او این پدیدۀ عاطفی تا دیروز با سازوکارهای دینی تولید می شد از این پس با سازوکارهای دنیوی پدید می آید. او در مقابل «اخلاقِ علمی» مدعی«علمِ اخلاق» یا جامعه شناسی شد. از منظر او دانش تجربیِ جامعه شناسی، داوری ارزش‌ها، تشخیص تناسب یا عدم تناسب آنها با ساخت جامعه و تجویز نسخة مطلوب را به عهده می گرفت. ادعایی که توسط ماکس وبر انکار شد. وبر داوری ارزش‌ها را از تیررس دانش های تجربی خارج می دانست. او داوری ارزش‌ها را جنگ خدایان آشتی ناپذیری می دید که از دسترس عقلانیت تجربی بیرون اند و در جهان تجدد، چاره ای جز واگذاری آنها به عاطفه و اراده افراد انسانی نمی-دید. در این جهان هركسی در نهانخانة تنهایی خویش، بدون هیچ كورسوی عقلانی، خدا یا شیطان خود را برمی گزیند.

 

    هابرماس با پذیرش نگاه دورکیم در باب همتباری تاریخی دین و اخلاق و دنیوی شدن سازوکار تولید و تأمین اخلاق از این پس، با پنداشت عاطفی او از اخلاق همراه نشد. او، نگاه وبر دربارۀ فراتجربی بودن ارزش‌ها را پذیرفت، ولی دیدگاه او در باب قیاس-ناپذیری ارزش‌ها و واگذاری آنها به عواطف فردی را نپسندید. هابرماس ویژگی هویتی جهان تجدد را نه «عقلانیت تجربی» بلکه «عقلانیت» می داند. او تلاش نمود با تصحیح و توسعۀ برداشت وبر از عقلانیت، امکان تصویری عقلانی از ارزش‌ها را در جهان تجدد فراهم آورد. از این رو چارۀ کار را افزودن «عقلانیت ارتباطی» به عقلانیت تجربی می بیند. در جهان تجدد، «عقلانیت تجربی» عرصۀ ضروری و «عقلانیت ارتباطی» عرصۀ ارزشی جهان تجدد را شناسایی و تدبیر می کند. به زعم او، جهان تجدد، امکانِ دفاع عقلانی از ارزش‌ها را به دست می آورد و از پناه بردن به جهان‌ها ی رقیب یا فروغلتیدن در نسبیت و نیست انگاری ارزشی در امان می ماند. در این جهان سه عرصۀ طبیعت، فرد و جامعه سه نوع دانش نقدپذیر در اختیار قرار می دهند که به کمک عقلانیت تجربی و عقلانیت ارتباطی، قابل شناخت و داوری اند. بدین  ترتیب جهان تجدد نه تنها اخلاق و ارزش‌های انسانی را پاس می دارد حتی ظرفیت مواجهه با بازگشت مجدد دین به عرصۀ عمومی زندگی را نیز پیدا می کند. اگر دین، مرجعیت عقلانیت تجربی را در شناخت هست  ها و مرجعیت عقلانیت ارتباطی را در عرصۀ ارزش‌ها بپذیرد جهان تجدد، مشکلی با آن ندارد.

 

    هابرماس عقلانیت را از فیلسوفان و ذهن به جامعه شناسان و زیست جهان منتقل می کند و از امکان داوری عقلانی ارزش‌ها سخن می-گوید. او برای ارزش‌ها، هویتی ورای زندگی انسان‌ها قائل نیست با این حال داوری عقلانی و جهانشمول آنها را ممکن می بیند. ارزش‌ها به میزانی که دریک گفت‌و‌گوی آرمانی تأیید شوند عقلانی-اند. آنها فراورده ای انسانی اند و به میزانی که تعمیم پذیر یا مورد توافق افراد انسانی باشند عقلانی اند و از تاریكی به روشنایی می گرایند. هابرماس برخلاف ادیان و فیلسوفان اخلاق کلاسیک، مجموعه ارزش‌های معین و مشخصی را پیشنهاد نمی کند، بلکه به زعم خویش روش عقلانی تولید، تداوم و تغییر ارزش‌ها را به دست می دهد. به عبارتی نوعی فلسفه ارزش ها ارائه می كند كه همانند دستاورد سایر فیلسوفان اخلاقِ مدرن، نقصان «صوری بودن» را به همراه دارد. چون در این جهان پدیداری هر چیز صلب و سختی دود می شود و به هوا می رود! چاره ای جز پناه بردن به صورت های توخالی باقی نمی ماند. توفیق یا شکست هابرماس مطمح نظر نیست بلکه، تأكید بر امتناع راهی است که جهان دنیوی تجدد برای دفاع عقلانی از ارزش‌های اخلاقی، پیش رو دارد.  

 

در این جهان دنیوی، فرد انسانی در اثر تعامل دو جهان طبیعی و جهان اجتماعی به دست می آید و بدون اینکه حقیقتی بیرون از این دو جهان داشته باشد باید، هویتی کاهش ناپذیر به این دو به دست آورد. او باید در قبال این دو جهان، موجودی آگاه، باارزش و بااراده گردد. سطح و عمق انسان در همین جهان پدیداری قرار دارند و صرفاً هویتی تاریخی( در برابرحقیقی) دارد که از دیالکتیک عوامل طبیعی و اجتماعی به دست می آید. در این جهان اجتماعی برای عالم و آدم، «کمالی» قابل تصور نیست که در قالب آن، شکوفایی اخلاق، قابل انتظار باشد.

 

   انسان امروزی بنا به فطرت و تجربۀ تاریخی خود، تلفیق توان نهادی و کمال اخلاقی را مطالبه می کند. جهان تجدد، چنین آرمانی را در بستری دنیوی جستجو می کند و انقلاب اسلامی ایران این آرمان را در جهانی دینی دنبال می کند. نهاد علم تجربی و دانشگاه در ایران، یکی از مهم ترین عرصه های مواجهۀ دو جهان اجتماعی دینی و دنیوی  است. علم تجربی و دانشگاه در مقام یک نهاد فرهنگیِ تخصصی که مسئولیت تولید دانش و افراد مورد نیاز سایر نهادهای جامعه را به عهده دارد ممر مناسبی برای ردیابی وضعیت پروژه تلفیق نظم بیرونی و درونی در ایران پس از انقلاب اسلامی است. «نخبگان علمی» از گروه های مهم و اثرگذاری هستند که انتظار می رود با لایه های عمیق تر جهان‌های  اجتماعی دینی و دنیوی در ارتباط  باشند و خود در مقام تولیدکننده و مصرف-کننده، در یکی از این جهان‌ها ، عضویت یابند و به میزان تأثیر و نفوذ خود در دیگران در بازتولید این جهان‌های اجتماعی ایفای نقش کنند. نخبگان علمی کشور بیشترین تأثیر تربیتی را از علم تجربی می پذیرند. پژوهش حاضر بازنمود درونی و اخلاقی این اثرپذیری را واررسی می كند و این پرسش مهم را پی می گیرد که نهاد علم تجربی و دانشگاه کانال ارتباط نخبگان علمی با کدام-یک از جهان‌های اجتماعی دینی و دنیوی و ممر بازتولید کدام یک از نظام‌های اخلاقی دینی و دنیوی اند؟  

 

   نتایج پژوهش حاضر نشان می دهد که نهاد علم و دانشگاه، بیش از آنکه ممر تولید نظام‌های اخلاقی دینی و بازتولید جهان اجتماعی دینی باشد کانال بازتولید جهان اجتماعی دنیوی است. بازتولید نظام‌های اخلاقی دینی در میان نخبگان علمی بیشتر محصول مشارکت آنها در سایر نهادها به ویژه خانواده است. علاوه براین، پایندی عملی نخبگان علمی به اخلاق در حد پایینی برآورد  شده است که برای تدقیق و توسعۀ نتایج آن، پژوهش های تکمیلی از مناظر و در سطوح متفاوت ضروری است. 

 

   شواهد موجود نشان می دهد که نهاد علم تجربی و دانشگاه، در کشاکش دو جهان اجتماعی دینی و دنیوی، ظرفیت و توان لازم برای پیشبرد آرمانِ تلفیق کارآمدی نهادی و کمال خواهی اخلاقی را ندارد. با توجه به جایگاه و سهم این نهاد فرهنگی در تربیت نخبگان و عموم مردم جامعه، چاره اندیشی برای آن از ضروری ترین نیازهای فرهنگی و تمدنی ماست!       

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست

عوامل جامعه شناختی مؤثر بر نظام اخلاقی نخبگان علمی

فصل دوم/ مبانی نظری 2

2-2- نظریه های فلسفی 22

2-2-1- گونه شناسی نظام‌های اخلاقی 23

2-2-1-1- پیامدگرایی 27

2-2-1-2- وظیفه گرایی 34

2-2-1-3- فضیلت گرایی 40

2-2- 2-گونه شناسی برگزیده 47

2-3-  نظریه های علمی 50

2-3-1- نظریه های روانشناسی 52

2-3-1-1- عوامل زیستی(طبیعت و ارگانیسم) 52

2-3-1-1-1-  ارتباط با طبیعت و رشد اخلاقی 52

2-3-1-1-2-  خاستگاه های زیستی رفتارهای اخلاقی 56

2-3-1-1-3- ارتباط متقابل زیستی 60

2-3- 1- 2-  عوامل ذهنی 62

2-3- 1- 2-  1-  رویکرد شناختی 62

2-3- 1- 2-  2- نظریۀ قلمرویی 68

2-3- 1- 3-   عوامل اجتماعی 72

2-3- 1- 3-1-  نظریه درونی سازی و رشد عاطفی وجدان 72

2-3- 1- 3-2-  نظریه درونی سازی و رشد شناختی وجدان 83

2-3- 1- 4- جمعبندی نظریه های روانشناسی رشد اخلاقی 86

2-3-2- نظریه های جامعه شناسی 88

2-3-2- 1- عاطفه گرایی 89

2-3-2-1-1-اخلاق به مثابه امر قدسی 89

2-3-2-1-2- اخلاق، مرز میان کنش های عقلانی و غیر عقلانی 100

2-3-2-1-3- اخلاق به مثابه عاطفه تعمیم یافته 110

2-3-3- 2- منفعت گرایی(مادی معیشتی) 118

2-3-3- 3- عقل گرایی 129

2-3-3- جمعبندی نظریه های علمی اخلاق 144

2-3-3- 1-  دیالکتیک جهان اجتماعی 149

2-3-3- 1-1-  قلمرو نهادی جهان اجتماعی 150

2-3-3- 1 – 2-  قلمرو نمادی جهان اجتماعی 154

2-3-3- 1 – 3-  قلمرو فردی جهان اجتماعی 156

2-3-4- خلاصه  نظریه های علمی اخلاق 161

پیشینه پژوهش

 

2-3-5- چارچوب نظری 166

2-3-5- 1-  مدل نظری 189

2-3-5- 2-  فرضیات پژوهش 190

 

 

6-1- فهرست منابع

 

 

 

 

  • مبانی نظری و پیشینه تحقیق سرسختی 27 صفحه

    مبانی نظری و پیشینه تحقیق سرسختی 27 صفحه کلمات کلیدی : مبانی نظری سرسختی ادبیات نظری سرسختی چارچوب نظری سرسختی فصل دوم پایان نامه سرسختی دانلود مبانی نظری سرسختی پیشینه سرسختی پیشینه تحقیق سرسختی پیشینه داخلی سرسختی پیشینه خارجی سرسختی…

  • پاورپوینت ایمنی مواد شیميایی و مفهوم MSDS

    پاورپوینت ایمنی مواد شیميایی و مفهوم MSDS رفتن به سايت اصلي دانلود پاورپوینت آشنایی با ایمنی مواد شیميایی و مفهوم MSDS جهت رشته علوم آزمایشگاهی در قالب 178 اسلايد و با فرمت ppt به صورت کامل و جامع و با…

  • پاورپوینت نیازهای بشر مبتنی بر گفته های آبراهام مازلو

    پاورپوینت نیازهای بشر مبتنی بر گفته های آبراهام مازلو رفتن به سايت اصلي دانلود پاورپوینت آشنایی با نیازهای بشر مبتنی بر گفته های آبراهام مازلو جهت رشته رواشناسی و علوم تربیتی در قالب 22 اسلاید و با فرمت pptx به…

  • پاورپوینت فیزیولوژی قلب و ریه در فعالیت ورزشی

    پاورپوینت فیزیولوژی قلب و ریه در فعالیت ورزشی کلمات کلیدی : دانلود پاورپوینت فیزیولوژی قلب و ریه در فعالیت ورزشی پاورپوینت فیزیولوژی قلب و ریه در فعالیت ورزشی آسم ناشی از ورزش حبس نفس پر تهویه ای و حبس نفس…

  • دانلود پاورپوینت کسب و کار اینترنتی

    دانلود پاورپوینت کسب و کار اینترنتی پاورپوینت جامع درباره کسب و کار اینترنتی پاورپوینت معرفی کسب و کار اینترنتی پاورپوینت اصول کسب و کار اینترنتی رفتن به سايت اصلي دانلود پاورپوینت کسب و کار اینترنتی جهت رشته مدیریت در 154…

  • پاورپوینت آموزشی معاینه فیزیکی قلب ریه و شکم

    پاورپوینت آموزشی معاینه فیزیکی قلب ریه و شکم رفتن به سايت اصلي دانلود پاورپوینت آموزشی معاینه فیزیکی قلب ریه و شکم جهت رشته پزشکی در قالب 40 اسلاید و با فرمت pptx به صورت کامل و جامع و با قابلیت…

  • ماهیت و توصیف اختلال هراس خاص و بررسی مفهوم شیوع شناسی آن

    ماهیت و توصیف اختلال هراس خاص و بررسی مفهوم شیوع شناسی آن کلمات کلیدی : اختلال هراس خاص علایم اختلال هراس خاص شیوع اختلال هراس خاص تشخیص اختلال هراس خاص پایان نامه اختلال هراس خاص طبقه بندی اختلال های اضطرابی…

  • مبانی نظری و پیشینه تحقیق نقش خانواده در پیشرفت تحصیلی دیرآموزان

    مبانی نظری و پیشینه تحقیق نقش خانواده در پیشرفت تحصیلی دیرآموزان نقش خانواده در پیشرفت تحصیلی دیرآموزان نقش خانواده در پیشرفت تحصیلی نقش خانواده در پیشرفت تحصیلی دانش اموزان دیرآموزان رفتن به سایت اصلی عقب ماندگی ذهنی یا به اصطلاح…

  • پاورپوینت مهارت های ارتباط موثر و موانع برقراری ارتباط

    پاورپوینت مهارت های ارتباط موثر و موانع برقراری ارتباط رفتن به سايت اصلي دانلود پاورپوینت مهارت های ارتباط موثر و موانع برقراری ارتباط جهت رشته روانشناسی در قالب 19 اسلاید و با فرمت pptx بصورت کامل و جامع و با…

  • مبانی نظری و پیشینه تحقیق امکان سنجی اجرای بودجه ریزی عملیاتی

    مبانی نظری و پیشینه تحقیق امکان سنجی اجرای بودجه ریزی عملیاتی مبانی نظری بودجه ریزی عملیاتی دانلود مبانی نظری بودجه ریزی عملیاتی پیشینه تحقیق بودجه ریزی عملیاتی ادبیات نظری بودجه ریزی عملیاتی فصل دوم پایان نامه بودجه ریزی عملیاتی مبانی…

  • پاورپوینت انواع چرخ دنده ها و شکل هندسی و روابط چرخ دنده ها

    پاورپوینت انواع چرخ دنده ها و شکل هندسی و روابط چرخ دنده ها پاورپوینت چرخ دنده ها پاورپوینت انواع چرخ دنده ها پاورپوینت روابط چرخ دنده ها پاورپوینت شکل هندسی چرخ دنده ها پاورپوینت شکل هندسی و روابط چرخ دنده…

  • دانلود تحقیق در مورد فرزندپروری و نظریه های آن docx

    دانلود تحقیق در مورد فرزندپروری و نظریه های آن docx رفتن به سايت اصلي هدف از این تحقیق بررسی فرزند پروری با فرمت docx در قالب 58 صفحه ورد بصورت کامل و جامع و با قابلیت ویرایش می باشد  …

  • پاورپوینت گزارش عملکرد مرکز رشد دانشگاه کاشان

    پاورپوینت گزارش عملکرد مرکز رشد دانشگاه کاشان پاورپوینت مرکز رشد دانشگاه آزاد کاشان پاورپوینت مرکز رشد واحدهای فناوری دانشگاه کاشان پاورپوینت گزارش عملکرد مرکز رشد دانشگاه کاشان رفتن به سايت اصلي دانلود پاورپوینت گزارش عملکرد مرکز رشد دانشگاه کاشان جهت…

  • دانلود تحقیق درباره باورهای غیر منطقی word

    دانلود تحقیق درباره باورهای غیر منطقی word رفتن به سايت اصلي هدف از این تحقیق بررسی باورهای غیر منطقی با فرمت docx در قالب 26 صفحه ورد بصورت کامل و جامع و با قابلیت ویرایش می باشد      …

  • پاورپوینت آشنایی با انواع اجتماع های درمانی

    پاورپوینت آشنایی با انواع اجتماع های درمانی پاورپوینت درمان معتادان شیشه ای پاورپوینت درمان معتادان به گل پاورپوینت درمان معتادان به شیشه پاورپوینت درمان معتادان چیست رفتن به سايت اصلي دانلود پاورپوینت آشنایی با انواع اجتماع های درمانی جهت رشته…

  • ماهیت غرور و بررسی مفاهیم مشابه آن در دین اسلام

    ماهیت غرور و بررسی مفاهیم مشابه آن در دین اسلام ماهیت غرور پایان نامه غرور مفاهیم مشابه غرور حکم اخلاقی غرور انواع و اقسام غرور  غرور در قرآن و روایات مصادیق غرور در قرآن و روایات غرور از منظر فیلسسوفان…

  • ادبیات نظری و پیشینه تجربی ریسک

    ادبیات نظری و پیشینه تجربی ریسک کلمات کلیدی : فصل دوم پایان نامه ریسک مبانی نظری ریسک پیشینه تحقیق ریسک پیشینه داخلی ریسک پیشینه خارجی ریسک پیشینه پژوهش ریسک پیشینه نظری ریسک ادبیات نظری ریسک چارچوب نظری ریسک رفتن به…

  • فصل دوم پایان نامه مدیریت دانش مشتری

    فصل دوم پایان نامه مدیریت دانش مشتری کلمات کلیدی : مبانی نظری مدیریت دانش مشتری فصل دوم پایان نامه مدیریت دانش دانلود مبانی نظری مدیریت دانش مبانی نظری استقرار مدیریت دانش دانلود مبانی نظری مدیریت دانش پیشینه مدیریت دانش در…

  • پاورپوینت متدولوژی ساخت سيستم های اطلاعاتی فصل سه

    پاورپوینت متدولوژی ساخت سيستم های اطلاعاتی فصل سه پاورپوینت ساخت سيستم های اطلاعاتی فصل سه دانلود پاورپوینت ساخت سيستم های اطلاعاتی فصل سه پاورپوینت درباره ساخت سيستم های اطلاعاتی فصل سه رفتن به سايت اصلي دانلود پاورپوینت متدولوژی ساخت سيستم…

  • دانلود پاورپوینت یادگیری در عمل

    دانلود پاورپوینت یادگیری در عمل رفتن به سايت اصلي دانلود پاورپوینت یادگیری در عمل جهت رشته مدیریت در 20 اسلاید و با فرمت pptx  بصورت کامل و جامع و با قابلیت ویرایش       یادگیری در عمل چیست؟ نوعی…

  • نسخه 1.7.8 قالب وردپرسی دانش فایل

    نسخه 1.7.8 قالب وردپرسی دانش فایل قالب قالب دانش فایل قالب دانش وردپرسی دانش فایل قالب وردپرس قالب سایت قالب برای سایت قالب وردپرسی قالب دانش فایل نسخه جدید نسخه آخر قالب دانش فایل رفتن به سایت اصلی با سلام…

  • دانلود تحقیق در مورد هوش معنوی و تاریخچه ی آن  docx

    دانلود تحقیق در مورد هوش معنوی و تاریخچه ی آن  docx رفتن به سايت اصلي هدف از این تحقیق بررسی هوش معنوی و تاریخچه ی آن با فرمت docx در قالب 17 صفحه ورد بصورت کامل و جامع و با قابلیت…

  • پاورپوینت آموزشی درس روانشناسی صنعتی و ارتقاء سلامت

    پاورپوینت آموزشی درس روانشناسی صنعتی و ارتقاء سلامت رفتن به سايت اصلي دانلود پاورپوینت آموزشی درس روانشناسی صنعتی و ارتقاء سلامت جهت رشته روانشناسی و علوم تربیتی در قالب 201 اسلاید و با فرمت pptx به صورت کامل و جامع…

  • مبانی نظری و پیشینه تحقیق احقاق حق جنسی

    مبانی نظری و پیشینه تحقیق احقاق حق جنسی مبانی نظری احقاق حق جنسی پیشینه احقاق حق جنسی دانلود مبانی نظری احقاق حق جنسی پیشینه تحقیق احقاق حق جنسی ادبیات نظری احقاق حق جنسی فصل دوم پایان نامه احقاق حق جنسی…

  • پاورپوینت ماشین آلات ساختمانی و راهسازی - تسمه نقاله

    پاورپوینت ماشین آلات ساختمانی و راهسازی - تسمه نقاله رفتن به سايت اصلي در این پروژه پاورپوینت ماشین آلات ساختمانی و راهسازی - تسمه نقاله در 43 اسلاید به طور کامل و جامع همراه با شکل و تصاویر طبق شرح زیر ارایه…

  • گزارش کارآموزی با عنوان مطالعه ایمنی در SPR

    گزارش کارآموزی با عنوان مطالعه ایمنی در SPR سیستم SPR ارزیابی ریسک شرکت سایپا دیزل مطالعه ایمنی در SPR دانلود گزارش کارآموزی با عنوان مطالعه ایمنی در SPR خرید گزارش کارآموزی انجام گزارش کارآموزی سیستم همکاری در فروش فایل همکاری…

  • دانلود پاورپوینت نظام تولید به هنگام

    دانلود پاورپوینت نظام تولید به هنگام رفتن به سايت اصلي دانلود پاورپوینت نظام تولید به هنگام جهت رشته صنایع در 80 اسلاید و با فرمت pptx  بصورت کامل و جامع و با قابلیت ویرایش       تولید اقلام برحسب…

  • پاورپوینت طراحی آموزشی نوین

    پاورپوینت طراحی آموزشی نوین رفتن به سايت اصلي دانلود پاورپوینت طراحی آموزشی نوین جهت رشته آموزشی در قالب 56 اسلاید و با فرمت pptx بصورت کامل و جامع و با قابلیت ویرایش       آرایش و سازماندهی اطلاعات و…

  • پایان نامه کارشناسی ارشد مهندسی برق- مخابرات با عنوان سیستم ارائه الگوریتم جدید برای همزمانی فریمی در سیستم OFDM

    پایان نامه کارشناسی ارشد مهندسی برق- مخابرات با عنوان سیستم ارائه الگوریتم جدید برای همزمانی فریمی در سیستم OFDM دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد مهندسی برقمخابرات همزمانی فریمی در سیستم OFDM دانلود پایان نامه همزمانی فریمی در سیستم OFDM سیستم…

  • پرسشنامه خودشی انگاری فردریکسون، رابرت، نل، کوئین و توئینگ، 1998

    پرسشنامه خودشی انگاری فردریکسون، رابرت، نل، کوئین و توئینگ، 1998 کلمات کلیدی : پرسشنامه خودشی انگاری دانلود پرسشنامه خودشی انگاری پرسشنامه استاندارد خودشی انگاری پرسشنامه خودشی انگاری فردریکسون پرسشنامه خودشی انگاری نل و فردریکسون،1998 نمره گذاری پرسشنامه خودشی انگاری روایی…

  • دانلود تحقیق در مورد بهره وری سازمانی و تاریخچه آن docx

    دانلود تحقیق در مورد بهره وری سازمانی و تاریخچه آن docx رفتن به سايت اصلي هدف از این تحقیق بررسی بهره وری سازمانی و تاریخچه ی آن با فرمت docx در قالب 16 صفحه ورد بصورت کامل و جامع و…

  • پاورپوینت تجربه کنار آمدن با ناتوانی کودک در والدین ایرانی

    پاورپوینت تجربه کنار آمدن با ناتوانی کودک در والدین ایرانی رفتن به سايت اصلي دانلود پاورپوینت تجربه کنار آمدن با ناتوانی کودک در والدین ایرانی جهت رشته پزشکی در قالب 45 اسلاید و با فرمت pptx بصورت کامل و جامع…

  • پاورپوینت پرستاری در شکستگی ها

    پاورپوینت پرستاری در شکستگی ها پاورپوینت مراقبت پرستاری در شکستگی ها پاورپوینت مراقبت های پرستاری در شکستگی بینی پاورپوینت فرایند پرستاری در شکستگی ها پاورپوینت مراقبت های پرستاری در شکستگی فمور پاورپوینت مراقبت های پرستاری در شکستگی لگن رفتن به…

  • مبانی نظری و تاریخچه ادبیات کودک

    مبانی نظری و تاریخچه ادبیات کودک کلمات کلیدی : مبانی نظری ادبیات کودک چارچوب نظری ادبیات کودک فصل دوم پایان نامه ادبیات کودک دانلود مبانی نظری ادبیات کودک پیشینه تحقیق ادبیات کودک پیشینه داخلی ادبیات کودک پیشینه خارجی ادبیات کودک…

  • پاورپوینت مخاطرات زمين

    پاورپوینت مخاطرات زمين رفتن به سايت اصلي دانلود پاورپوینت مخاطرات زمين جهت رشته ی زمین شناسی در قالب 75 اسلاید و با فرمت pptx به صورت کامل و جامع و با قابلیت ویرایش       بلايای طبيعی حوادثی طبيعی…